مهم ترین کار بسته بندی نگهداری از غذا و حفاظت از آن در برابر خطراتی که باعث اثرات منفی روی این مواد در طول حمل و نقل و توزیع و نگهداری می شوند، است. همچنین بسته بندی نقش مهمی را در بازاریابی و خرید و فروش ایفا می کند. در این مقاله فقط نقش های حفاظتی بسته بندی مد نظر می باشد. در این زمینه معنای بسته بندی به عنوان حفاظت از مواد توسط یک محفظه که مواد غذایی را در برابر اثرات بیرونی حفظ می کند،توضیح داده می شود.

برای این کار محصول در یک محیط مناسب در داخل بسته قرار می گیرد. برای درجات مختلف کیفیت همیشه مناسب نیست که محتویات را به صورت کامل از محیط جدا کنیم.

امروزه بسیاری از مواد غذایی برای مصرف بسته بندی می گردند. حتی میوه ها و سبزیجات که به صورت آزاد به فروش می رسند، در برخی از موارد داخل کیسه، جعبه و در هنگام توزیع به صورت خام قرار می گیرند. رنج بسیاری از مواد برای بسته بندی مورد استفاده قرار می گیرند که شامل، کاغذ، مقوا، ورقه فیبر، فیلم های سلولزی بازیافتی، فیلم های پلیمری، محفظه های سخت یا نیمه سخت ساخته شده از پلیمر، فویل های فلزی، فلزات سخت، الوار، منسوجات و سفال می باشند. در برحی از موارد برای بسته بندی از مخلوط دو یا چند ماده استفاده می کنند . مهم است که در نظر داشته باشیم که بسته بندی یک بخش جدایی ناپذیر از پروسه غذا و حفاظت از آن می باشد. متدهای موفق بستگی به بسته بندی های مناسب دارد برای مثال جلوگیری از آلودگی های میکروبی توسط حرارت دادن و یا کم کردن رطوبت که توسط جذب آب از غذا می باشد. مهم که بسته بندی را در توسعه مواد غذایی در اولویت قرار دهیم نه به خاطر فواید صنعتی بلکه به منظور شرایط اقتصادی نیز در خور توجه است. بسته بندی نباید خطری را برای مصرف کننده ایجاد کند. نبایستی هیچ ماده مضری از از بسته بندی وارد مواد غذایی گردد. بسته بندی نباید شرایط مفیدی را برای باکتری های بی هوازی و رشد آنها ایجاد کند.

بسته بندی ها باید به راحتی قابل استفاده باشند. باید به راحتی باز و بسته گردند. مواد باید به صورت آماده از محفظه خارج شوند. بعضی دیگر از بسته بندی های راحت محصولاتی هستند که بتوان آنها را در کیسه جوشانید یا در معرض امواج مایکروویو قرار داد. موارد محیطی زیادی در بسته بندی وجود دارد. در کارخانه بسته بندی مواد، انرژی لازم و آزاد شدن مواد نامناسب در فضا نشانه هایی از اثرات روی محیط می باشند. استفاده از مواد بسته بندی قابل بازیافت اثرات مثبتی بر روی محیط دارند. مصرف مواد بسته بندی دور ریخته، به خصوص آنهایی که زیست تخرب پذیر نیستند، مشکل بزرگی محسوب می شوند.

آسیب مکانیکی

مواد غذایی تازه ، پردازش شده و تولید شده در معرض خطرات مکانیکی قرار دارند. مثال هایی از این آسیب ها عبارتند از کبود و له شدن میوه های نرم، تجزیه شدن سبزیجات حرارت دیده و خورد شدن بیسکویت. این آسیب ها ممکن است در اثر ضربات نا گهانی یا شوک در طی حمل و نقل ، لرزش مواد غذایی بر روی ریل ها و هوا و فشاربار های موجود در وسایل نقلیه ایجاد شود. بسته بندی مناسب می تواند از بروز همچین حوادثی جلوگیری کنند. بسته بندی به تنهایی همه جواب نیست. حمل و نقل و جابه جایی مناسب و وسایل نیز ضروری می باشند.

انتخاب موادی که به اندازه لازم قوی و سخت بوده از وقوع خسارت ناشی از فشار بار جلوگیری می کند. فلز، شیشه و مواد پلاستیکی سخت در بسته بندی های اولیه یا مصرفی مورد استفاده قرار می گیرند. مقوا یا مواد چوبی برای بسته بندی خارجی یا ثانویه به کار می روند. از مواد ضربه گیر نیز برای محافظت از فشار، شوک . نوسان استفاده می شود. کاغذ های چین دار، مقوا های خمیری و پلاستیک های اسفنجی مثال هایی ار مواد ضربه گیر می باشند. محدود کردن جابه جایی محصول می تواند آسیب را کاهش دهد. این کار با کاغذ بسته بندی سفت یا کوچک انجام می شود. موادی که در جعبه ها یا محفظه ها جاسازی شده اند می توانند از موادی مثل میوه ها و تخمرغ محافظت کنند.

خصوصیت نفوذناپذیری

میزان نفود بخار آب، گاز ها (o2,co2,N2,، اتیلن) و عطرهای فرار به داخل یا خارج بسته بندی در فیلم های بسته بندی، کاغذهای پوشش دهنده یا ورقه ورقه ، باید مورد توجه قرار بگیرد. میوه هایی که به نسبت دارای رطوبت بالایی هستند میل به از دست دادن رطوبت دارند. این کار باعث از دست رفتن وزن و بدتر شدن ظاهر و بافت می گردد. گوشت و پنیر از این نوع غذاهای می باشند. محصولاتی که دارای رطوبت کمی می باشند میل به جذب آب دارند خصوصا زمانی که در محیط مرطوب قرار داده شوند. بعضی از پودرها مانند پودر کیک یا پودر کاستارد ممکن سات سفت شده و خاصیت روان بودن خود را از دست دهند. بیسکویت و اسنک ها ممکن است که تردی کمی پیدا کنند. اگر فعایت آبی محصولی که آب آن گرفته شده است از یک حدی بالاتر رود، فساد میکروبی رخ خواهد داد. در همچین مواقعی بسته بندی با مواد نفوذناپذیر به بخار لازم می باشد. در مقابل، میوه ها و سبزیجات بعد از چیدن به تنفس حود ادامه می دهند. آنها اکسیژن را مصرف کرده و تولید بخار آب، کربن دی اکسید و اتیلن می کنند. در نتیجه، رطوب داخل بسته افزایش می یابد. اگر رطوبت خیلی بالا رود، در اثر نوسانات حرارتی رطوبت در داخل بسته کندانس می گردد. در این جور موارد، باید اجازه داد که بخار آب از بسته خارج گردد. بسته ای که نسبت به رطوبت نیمه نفود پذیر باشد مناسب است.

عمر بعضی از مواد غذایی با کاهش اکسیژن داخل بسته افزایش می یابد. این کار با خالی کردن هوای بسته یا جایگزین کردن آن با کربن دی اکسید یا نیتروژن تحقق می یابد. پنیر، گوشت های پخته و عمل آوری شده، گوشتهای خشک، تخمرغ و پودر قهوه مثال هایی از اینگونه مواد می باشند. در این موارد، بسته باید دارای تفوذ پذیری خیلی کمی بوده و به صورت مناسبی مهر و موم گردد. این کار همچنین در مواقعی که هوای داخل بسته تغییر داده می شود مورد استفاده قرار می گیرد.

اگر مواد غذایی در داخل محفظه های غیر قابل نفود به گاز بسته بندی شوند، اکسیژن به صورت کامل مصرف شده جایش را به کربن دی اکسید می دهد. درجه این رخداد بستگی به درجه تنفس، مقدار محصول داخل بسته و درجه حرارت دارد. بعد ار یک دوره زمانی، حالت بی هوازی در داخل بسته افزایش می یابد. اگر مقدار اکسیژن از 2% کمتر گردد، تنفس بی هوازی آغاز شده و این کار منجر می شود تا محصول سریعتر فاسد شود. تاثیر کربن دی اکسید داخل بسته از یک محصول به محصول دیگر متفاوت است. بعضی از میوه ها و سبزیجات میتوانند مقدار بالای کربن دی اکسید را تحمل کنند یا حتی از آن سود ببرند ولی بقیه محصولات این توانایی را ندارند. در این شرایط، از موادی برای بسته بندی باید استفاده کرد که به اکسیژن اجازه ورود و به کربن دی اکسید بر حسب درجه اپتیمم محصول اجازه خروج دهند. اتیلن در نتیجه تنفس میوه ها تولید می شود. حتی اگر مقدار آن کم باشد، می تواند باعث رسیدن سریع میوه ها گردد. برای جلوگیری از این مشکل بایستی بسته ها به صورت کافی نسبت به اتیلن نفوذ ناپذیر باشند.

برای حفظ بوهای مرغوب مواد غذایی، مانند کافی، باید بسته بندی را انتخاب کرد که مانع از خروج این مواد عطری و خوشبو گردند. این مواد همچنین از لکه دار شدن محصولات در نتیجه جذب بوهای خارجی جلوگیری می کنند. اینجا جا دارد که گفته شود که فیلم و پوسته هایی که به عنوان مانعی برای بخار آب هستند ممکن است نسبت به مواد فرار نفوذپذیر باشند.

در جاهایی که باستی حرکت گازها و بخار آب به حدقل کاهش یابد، محفظه های فلزی و شیشه ای که خوب مهر و موم شده اند، مناسب برای بسته بندی هستند. خیلی از پوسته های انعطاف پذیر به خصوص اگر به صورت لایه لایه مصرف شوند، نسبت به بخار و گازها غیر فابل نفوذ می باشند. اگر مقداری جابه جایی گازها و بخار لازم باشد، این پوسته ها نیمه نفوذپذیر می باشند. برای محصولاتی که دارای تنفس بالا می باشند ممکن است مواد بسته بندی دارای روزنه باشند. برای این منظور پوسته هایی که دارای روزنه های بسیار کوچک بوده مورد استفاده قرار می گیرند. در مورد یک پوسته پلی مری دست نخورده، رنجی که گازها و بخارات از آن عبور می کنند براساس نفوذپذیری یا مقدار نفودپذیری توضیح داده می شود:

P=

q برابر است با مقدار گاز یا بخار عبوری

Aبرابر است بامقدار سطح پوسته در زمان واحد

Lبرابر است با ضخامت پوسته

p1,p2 برابر است با فشار جزئی گاز یا بخار در حال تعادل در دو طرف پوسته

قابلیت نفوذ پذیری به بخار آب به صورت x g (به بیان دیگر در طول 24 ساعت) شرح داده می شود و همچنین به عنوان رنج انتقال بخار آب (WVTR) شناخته می گردد. پوسته هایی با نفوذ پذیری زیاد دارای مقدار WRTR بین 200 g >800 g می باشند در حالی که موادی با نفوذ پذیری کم دارای رنج 10 g یا پایین تر می باشند. قابلیت نفوذ پذیری پوسته و غشا بسته بندی به گاز معمولا به صورت x نشان داده می شود. پوسته هایی با نفوذ پذیری زیاد داری مقدارp ما بین 1000 >25000 می باشند. در حالی که آن دسته از پوسته هایی که داری نفوذ پذیری کمی هستند دارای رنجی بین 10 یا پایین تر هستند. وقتی در باره مقدار P بحث می شود بایستی ضخامت و شرایطی که در آن اندازه گیری صورت گرفته، به خصوص درجه حرارت و (P1,p2) داده شده باشد.

نفوذ ناپذیری نسبت به روغن و چربی

در مورد غذاهای چرب، لازم است که از خروج چربی یا روغن به خارج از بسته جلوگیری شود زیرا این کار باعث خراب شدن ظاهر بسته و همچنین در حسن عملیات چاپ و آراستن جعبه به عنوان یک عامل مزاحم عمل می کند. کاغذ های نفوذ ناپذیر به چربی و کاغذ های ساخته شده از پوست بز باعث خشک کردن کافی غذاهای چرب مانند شکلات و پودر شیر شده در حالی که پوسته ها و بسته بندی های آب دوست برای غذاهای مرطوبی مانند گوشت یا ماهی مناسب هستند.

درجه حرارت

بسته بایستی در مقابل درجه حراتهای مختلف مقاوم بوده، و هیچ گونه تغییر ناخواسته و نامناسبی در ظاهر رخ ندهد. این امر در مورد گرم کردن و سرد کرد مواد غذایی داخل بسته دارای اهمیت می باشد. برای دهها سال فلز و شیشه برای بسته بندی مورد استفاده قرار می گرفت. اما چند سالی است که لایه های مقاوم به حرارت برای نیل به این هدف ساحته شده است. بعضی از پوسته های بسته بندی در برابر حرات کم حالتی ترد و شکننده به خود می گیرند و به همین دلیل برای غذاهای یخ زده مناسب نمی باشند. مقدار تغییر درجه حرارت مهم می باشد. برای مثال، محفظه های شیشه ای بعد از حرات دیدن باید به آرامی سرد شوند تا آسیبی به آنها وارد نشود. روش حرات دادن در نحوه بسته بندی موثر است. بسیاری از مواد بسته بندی به طریقی ساخته و توسعه یافته اند که برای مواد غذایی که توسط اشعه مایکروویو گرم یا پردازش می گردند خوب و مناسب باشند.

نور

بسیاری از مواد غذایی به نور حساس هستند، به خصوص نسبت به اشعه آبی و مارا بنفش واقع انتهای طیف نوری حساس می باشند. در برابر همچین اشعه هایی ممکن است ویتامین ها نابود شده، رنگها کمتر شده و فساد چربی ها افزایش یابد. استفاده از موادی که نسبت به نور غیر شفاف هستند می توانند از بروز ایگونه تغییرات جلوگیری کنند. اگر بایستی محتوای بسته قابل رویت باشد، برای مثال بخواهیم شفافیت مایع را بررسی کنیم، از مواد رنگی که طول موج های کوتاه را فیلتر می کنند استفاده می شود. به همین منظوربطری هایی به رنگ کهربایی برای آب جو در انگلستان مورد استفاده می باشد. بطری های پلاستیکی دارای رنگندانه برای نوشیدنی های سالم مورد استفاده قرار می گیرد.

سازگاری مواد شیمیایی و محتوای داخل بسته

مهم است که هیچ گونه مواد شیمیایی و سمی خطرناک برای سلامتی مصرف کننده، از بسته وارد محتوای آن نگردد. در مورد بسته بندی ها و پوسته های قابل انعطاف، این اجزا ممکن مونمرهای باقی مانده از پروسه های پلی مری شدن یا مواد افزودنی مانند پایدار کننده ها، مواد ایجاد کننده خاصیت پلاستیکی و مواد رنگی باشند. برای تصدیق ایگونه مواد بسته بندی باید به دو سوال پاسخ داده شود:a- آیا مواد سمی در مواد بسته بندی وجود دارند و b- آیا می توانند وارد محصول گردند؟تست کردن حتی یک ماده از نظر سمی بودن پیچیده، طویل و گران بوده و معمولا نیر به حیوانات زیادی برای تست کردن نیاز داشته و نیر باید به صورت تخصصی نتایج توضیح داده شوند. این تعهدات و الزامات خارج از حیطه بسیاری از شرکت های مواد غذایی هستند.

در بسیاری از کشورها سازمان ها به خصوصی برای انجام دادن ایگونه بررسی ها وجود دارند مانند در بریتا نیا سازمانی به نام BIBRA برای این منظور تاسیس شده است. ایگونه کارها بر عهده دولت، کارخانه های بسته بندی و شرکت های مواد غذایی است. تعیین وسعت انتقال مواد شیمیایی از بسته به مواد غذایی امری بسیار پیجیده است. یک روش مشهود این است که مواد غذایی را تحت شرایط کنترل شده در مجاورت بسته قرار داده و سپس بررسی کنیم که آیا ماده خاص مورد نظر در غذا وجود دارد یا نه. به هر حال، جستجوی مقدار کمی از یک ماده بسیار مشکل می باشد. در حال حاضر از موادی که شبیه به غذا می باشند به جای غذای واقعی برای این آزمایش مورد استفاده قرار می گیرند. اینها مایعات یا محلول های ساده ای بوده که نمایان گر نوع های مختلفی از مواد غذایی در تست انتفال می باشند. برای نمونه EC این شبیه سازی را تعیین کرده است:

• شبیه A:آب مقطر یا برابر آن(برای نشان دادن غذاهای دارای فاز آبی و اسید پایین)

• شبیه B:3%(w/v) اسید استیک در محلول مایع(نمایانگر غذاهای اسیدی(

• شبیه c:15%(w/v)اتانول در محلول آبی)نمایانگر غذاهای داری الکل(

• شبیه D:روغن زیتون اصلاح شده(نشان دهنده غذاهای چرب)

همچنین EC تعیین کرده سات که هنگام تست کردن یک غذای خاص از کدام شبیه استفاده شود. بعد از تماس دادن با محتوای بسته، در شرایط به خصوصی، ماده شبیه را آنالیز کرده تا مقدار مواد موجود را بررسی کنند. تست انتقال به ندرت توسط شرکت های مواد غذایی انجام می شود. معمولا بیشتر سازمان های متخصص اینگونه تست ها را انجام می دهند مانند Uk Pira International. بسیاری از کشورها قانون های محکمی برای سلامتی مواد پلاستیکی قابل استفاده برای بسته بندی دارند. این موارد شاملی محدودیت در مقدار مونومر های مواد بسته بندی می باشد. توجه خاصی نیز در مورد مونومر وینیل کلرید در پلی وینیل کلراید داده می شود. این قانون ها همچنین شامل :لیست افزودنی های مجاز که در مواد گوناگون به کار می رود، محدودیت در انتقال مواد بسته بندی به مواد غذایی و محدودیت در انتقال بعضی مواد خاص مانند VCM می باشد. نوع شبیه هایی که در تست انتقال استفاده می گردند و نیز روش آنالیز کرد این شبیه ها مشخص می شود. در حالی که بیشتر بحث ما در مورد بسته های قابل انعطاف بود، دیگر مواد مورد استفاده نیز ممکن است مواد شیمیایی نامناسبی را وارد محصولات غذایی کنند. اینها شامل مواد پلاستیکی سخت و نیمه سخت، مواد لاکی و مهر موم کننده در قوطی های فلزی، مواد مورد استفاده در بستن در محفظه های شیشه ای، افزودنی ها و پوشش به کار برده در کاغذ، تخته و فیلم های سلولزی بازیافتی، چوب، سرامیک و منسوجات هستند.

صرف نظر از ایجاد خطر در مورد مصرف کننده، فعل و انفعالات بین مواد بسته بندی و غذا ممکن است باعث کاهش کیفیت و عمر محصول شده و یا به یکپارچگی بسته آسیب بزند و در نتیجه باید از بروز چنین مشکلی جلوگیری کرد. مثالی از این نمونه واکنش بین میوه ها و قوطی های پوشیده شده از قلع می باشد. نتیجه این کار حل شدن قلع در محلول و تولید گاز هیدروژن می باشد. ظاهر محلول و شربت بدتر شده و رنگ میوه نیز از دست می رود. در بسیاری از موارد، باد کردن قوطی(توسط هیدروژن) و حتی سوراخ شدن نیز رخ می دهد. راه حل برای این مشکل این است که یا لاک مقاوم به اسید در داخل قوطی به کار رود. موادبسته بندی که بیشر احتمال دارد با غذا واکنش دهند، باید حذف شده و یا مواد سد کننده ای بین بسته بندی و مواد غذایی قرار گیرند.

حفاظت در برابر آلودگی میکروبی

از دیگر وظایف بسته بندی جلوگیری یا محدود کردن آلودگی میکروبی مواد غذایی می باشد. این مورد به خصوص در مورد مواد غذایی که داخل بسته استریل گرمایی می شوند مهم است و نبایستی این مواد بعد از پردازش آلوده گردند. قوطی های فلزی برای دهها سال است که به این منظور استفاده می شود. اعتماد به درز دوبل برای جلوگیری از آلودگی یک دلیل دیگر استفاده از این قوطی ها می باشد. بعضی از مواد بسته بندی در محفظه های شیشه ای به طور موثری از آلودگی جلوگیری می کنند. فقط در چند سال اخیر است که محفظه های پلاستیکی توسعه و گسترش یافته است که نتنها در مقابل پروسه های حرارتی مقاوم بوده بلکه این پروسه حرارتی از دوباره آلوده شدن مواد غذایی جلوگیری می کند. مهر و موم کردن مناسب برای کارتن ها، فنجان و دیگر محفظه هایی که با محصولات UHT پر می شوند ضروری است. لازمه های بسته بندی برای محصولات پاستوریزه و مواد غذایی توسط خشک کردن، فریز کردن و عمل آوری محافظت می شوندزیاد سخت نیستند. به هر حال، بایستی از آلودگی میکروبی جلوگیری کنند.

فلور میکروبی داخل بسته

قابلیت نفوذ پذیری به کار گرفته شده برای گازها می تواند بر روی رشد میکرارگانیسم های داخل بسته تاثیر گذار باشد. مواد مورد استفاده در بسته بندی که دارای نفود پذیری زیادی هستند در مقایسه با مواد غذایی بدون بسته تغییرات قابل توجهی را بر روی فلور میکروبی ایجاد نمی کنند. به هر حال، موقعی که ماده غذایی تازه یا نرمی در داخل بسته ای که دارای موادی با نفوذ پذیری کم قرار می گیرد اگر میکروارگانیسمی در داخل آن شروع به رشد کند با میکرو ارگانیسمی که بر برروی مواد غذایی بدون بسته بندی رشد می کنند متفاوت است. خطری که وجود دارد رشد میکروب های بیماری زا و تولید سم در این شرایط می باشد. این گونه بسته بندی بدون توجه به میکروارگانیسم و نوع ماده غذایی، عملیات دریافتی قبل از بسته بندی، شرایط بهداشتی در هنگام بسته بندی و درجه حرارتی که محصول باید نگهداری و انتقال داده شده و در خانه نگهداری شود نباید انجام گیرد.

نگهداری در مقابل هجوم حشرات و جانوران جونده

در آب و هوای معتدل، بید، سوسک و کرم حشراتی هستند که بیشترین هجوم را به مواد غذایی می آورند. کنترل کردن مواد غذایی در برابر حشرات سوالی است که در امر خانه داری مطرح می شود. شرایط نگهداری خشک، خنک و تمیز، تهویه مناسب، جابه جایی کافی مواد غذایی داخل انبار و به کار بردن مواد ضدعفونی کننده و حشره کش ها می تواند جلوی هجوم حشرات را بگیرد. بسته بندی نیز می توان تقش داشته باشد ولی بسته های غیر قابل نفوذ به حشرات از نظر اقتصادی عملی نیست، به استثناء محفظه های فلزی و شیشه ای. بعضی از حشرات می توانند به داخل بسته ها نفوذ کنند. کاغذ، مقوا و مواد سلولزی بازیافتی دارای مقاومت کمی نسبت به این حشرات هستند. بسته های فیلمی دارای مقاومت های مختلفی هستند. در کل، هرچه فیلم و پوسته ضخیم تر باشد احتمال ورود اینگونه حشرات کمتر است. فیلم ها تطبیق داده شده نسبت به فیلم های غیر تطبیقی بیشتر پایدار و مقاوم هستند. بعضی از ورقه ها، به خصوص آن دسته که حاوی فویل می باشند، مقاومت خوبی در برابر اینگونه حشرات دارند. بعضی ازحشرات به عنوان مهاجم عمل کرده و از روزنه های بسته داخل آن می شوند. طراحی کردن مناسب بسته تا جایی که از شکاف ها و سوراخهای ایجاد شده در گوشه ها و محل مهر و موم شدن بسته جلوگیری کند می تواند از دخول اینگونه حشرات مهاجم جلوگیری کند. استفاده از نوار های چسبنده می تواند برای این روزنه ها مناسب باشد. بعضی از مواد حشره کش نیز به صورت خیلی محدودی در مواد بسته بندی به کار می روند برای مثال در کیسه های چند لایه کاغذی استفاده می شوند. این مواد ممکن است به چسبندگی کمک کنند. به هر حال، این روش موقعی به کار می رود که مقررات اجازه دهد.

بسته بندی کار مهمی درباره هجوم جانوران جونده انجام نمی دهد. فقط فلزهای بسیار سخت می توانند جلوی حمله موش ها را بگیرند. استفاده از سدها و محافظ های خوب و تمیز و نیز کنترل استفاده از سم، گاز و تله راههای معمولی هستند که برای اینگونه حملات اتخاذ می گردد.

لکـــه

بسیاری از مواد مورد استفاده در بسته دارای مواد فراری بوده که خاصیت عطری را ایجاد می کنند. مواد داخل بسته ممکن است در اثر تماس با بسته این مواد را جذب کرده و لکه هایی در آن ایجاد گردد. غذاهایی که با خود بسته در تماس نیستند ممکن است که بوها و عطرهای موجود در هوای اطراف را جذب کنند. . کاغذ، مقوا و ورقه های فیبری بو و عطر از خود متساعد کرده که باعث آلودگی غذا می شوند. فرم های ارزان قیمت از این کاغذ ها و مقواها که، دارای مواد بازیافتی هستند، بیشتر سبب ایجاد لک می شوند. پوشش های رسی، مومی و پلاستیکی اضافه شده به این مواد باعث ایجاد لک می گردند. نگه داشتن این مواد بسته بندی در انبارهای تمیز، خشک و با تهویه مناسب می تواند این مشکل را کاهش دهد. بعضی از چوبها مانند، چوبهای سدر و سرو، دارای بوها و عطرهای قویی بوده که می تواند غذا را آلوده کند. بسیاری از پلی مرها بدون بو می باشند ولی باید دقت لازم در انتخاب مواد افزودنی صورت گیرد. لاک ها و موادی که برای مهرو موم کردن استفاده می شوند ممکن است منبع آلودگی عطری باشند. بعضی از جوهر های چاپ و مواد چسبنده موقعی که خشک می شوند از خود ترکیب های فراری آزاد کرده که می توانند مقدار لکه های غذا را زیاد کنند. دقت در انتخاب این مواد برای کاهش آلودگی مهم و ضروری می باشد.

بسته بندی های مقاوم

در سالهای اخیر گزارشاتی در مورد آلوده شدن مواد غذایی با مواد سمی، آهن و تکه های شیشه گزارش شده است. انگیزه برای انجام دادن این کار خطرناک اخاذی از شرکت ها یا گرفتن انتقام می باشد. از دیگر موارد که زیاد جدی نمی باشد ولی باعث ایجاد نتایج نامطلوبی می گردد باز کرد بسته حاوی مواد غذایی و بررسی کردن و یا حتی مزه کردن محتویات آن و سپس باز گرداندن آن به قفسه سوپرمارکت می باشد. این عمل معمولا به عنوان چریدن

در دنياي امروز که رشد فناوري لحظه به لحظه بوده و فضاي رقابتي بسيار فشرده و تنگاتنگ است از فرهنگ بسته بندي مي توان به عنوان فرهنگ مصرف تعبير کرد.

در واقع مي توان گفت بسته بندی جذاب که از نظر بهداشت، حفظ کيفيت محصول و تامين سليقه مصرف کننده داراي استانداردهاي لازم باشد، موجبات حفظ برتري و بقاي محصول در بازار هدف را ايجاد مي کند.

همچنين در تقسيم بندي خصوصيات يک کالا بسته بندی در گروه مواردي چون تبليغات، راحتي مصرف کالا و نگهداري بهتر قرار گيرد که جز امتيازات يک کالا براي جلب مشتري است.

البته بايد توجه داشت که بسته بندی يک کالا، ارزش افزوده ايجاد نمي کند و توليد کننده نبايد بابت بسته بندی خريدار را مجبور به پرداخت هزينه اي بيشتر براي خريد کالا نمايد.

در واقع بسته بندی مناسب براي کالا مي تواند امتيازي باشد تا در ميان ديگر کالاها سليقه مشتري را متوجه خود نمايد هزينه آن را نيز بايد در رده هزينه هاي تبليغاتي قرار داد.

در مورد وزن کالا بسته بندی شده نيز بايد توجه داشت که وزن موادي که مورد استفاده در بسته بندی به عنوان وزن کالا محسوب نمي شود و وزن محصول را به طور خالص بايد در نظر گرفت.

عوامل موثر بر بسته بندي

همانطور که ذکر شد بسته بندی به عنوان يک مزيت براي حفظ برتري و ادامه بقا کالا در بازار از آن استفاده مي شود، اما بسته بندی به عنوان يک امتياز در تجارت خود متاثر از مواردي چون عوامل اقتصادي، جمعيتي، فني و از اين جمله است که هر کدام از آنها به طور مجزا و يا در ارتباط با موارد ديگر بر نوع و کيفيت و کميت بسته بندی تاثيرگذار هستند.

عوامل اقتصادي که بر روي بسته بندی يک کالا تاثيرگذار هستند عبارتند از توليد در حجم انبوه، وجود شرايط رقابتي در بازار، افزايش تعداد واحدهاي توليدي و خدماتي، رشد درآمد سرانه و تنوع طلبي مصرف کنندگان.

بايد توجه کرد که در صورت توليد در حجم بالا ايجاد امکانات بسته بندی مي توان مقرون به صرفه باشد و همچنين توليد کننده در صورتي بسته مناسب و جذاب را به کالا مي افزايد و هزينه هاي آن را متقبل مي شود که در شرايط رقابت قرار بگيرد و موقعيت خود را متزلزل ببيند و اين در زماني ممکن مي شود که يا به علت و اردات کالاهاي رقيب بازار را اشباع کرده باشد و يا رقباي داخلي در توليد کالاهاي مشابه فعاليت کنند.

شرايط اقتصادي ذکر شده به طور عموم متوجه توليد کننده است اما دو مورد ديگر يعني افزايش درآمد سرانه و تنوع طلبي مستقيما با مصرف کنندگان مرتبط است.

افزايش درآمد سرانه موجب رشد زندگي تجملي مردم شده و سليقه آنها را به سمت مصرف محصولات بسته بندی شده و فانتزي سوق مي دهد، از طرفي ديگر حسن تنوع طلبي که يکي از خصوصيات بازار انسانها است، مساله اي است که توليد کنندگان بايد همواره به آن توجه داشته باشند تا بتوانند با تطبيق توليدات و تغيير نوع بسته بندی، توليداتشان همواره مورد نظر مصرف کنندگان باشد.

علاوه بر عوامل اقتصادي عامل جمعيت نيز تاثير زيادي بر روي بسته بندی و ايجاد تغيير و تنوع در آن دارد، چرا که معمولا توليد کنندگان و تجاري شهرهاي پرجمعيت را مورد توجه قرار داده و بر روي نياز و سليقه مصرف آنها سرمايه گذاري مي کنند و هر چه جمعيت يک منطقه بيشتر باشد، بازار آن نيز رقابتي تر و حفظ بقا در آن براي توليد کنندگان پراهميت تر مي شود از اين رو مي توان جمعيت را نيز يکي از عوامل تاثيرگذار بر روي بسته بندي دانست.

عوامل فني نيز يکي ديگر از موارد موثر بر بسته بندي کالاها است به طور مثال تنوع بسته بندي را مي توان متاثر از اين گزينه دانست، همچنين تکنولوژي که يکي از عواملي است که تاثير زيادي بر روي بسته بندي، تنوع و روند تکاملي آن دارد.

از طرفي در مرحله عرضه نيز عامل فني ديگري تاثير دارد که خصوصا در فروشگاه هاي بزرگ نمود بيشتري دارد و آن خود انتخابي يا خريدار شخصا مي تواند کالاها را از نزديک مشاهده و بدون تاثيرپذيري از تعريف يا انتقادهاي فروشنده کالاهاي مورد نظر خود را انتخاب نمايد در اين گونه فروشگاههاي چگونگي بسته بندي کالا و جذابيت آن از جنبه هاي مختلف براي خريدار در ميان خيل کالاهاي ديگر نقش خود را بيشتر نشان داده و از خوشنامي، قيمت، تجربه مصرف و تاثيرپذيري از تبليغات شايد بتوان گفت بسته بندي تاثير زيادي بر روي انتخاب خريدار مي گذارد.

بسته بندي و سليقه مصرف

بايد توجه کرد که نقش اصلي بسته بندی گذشته از کالاهايي که براي عرضه نيازمند بسته بندي هستند، گزينه اي است که مستقيما سليقه مصرف کننده را هدف قرار داده و سعي در جلب آن به سوي خود دارد.

در اين خصوص مي توان مشخصاتي را براي بسته بندی تعريف کرد که هر کدام به تنهايي و يا در ارتباط با موارد ديگر سعي بر کسب موفقيت بيشتر براي کالا در بازار دارند.

بسته بندي را بايد به نوعي به عنوان يکي از روشهاي تبليغاتي در نظر گرفت که علاوه بر خصوصياتي که دارد مي تواند به عنوان يک تبليغ برتر مطرح باشد.

بسته بندي مناسب کالا مي تواند حمل و نقل آنرا تسهيل نمايد و موجب شود تا نگهداري آن راحت تر گردد.

از طرفي در مورد کالاهاي فسادپذير که عموما جزو مواد خوراکي هستند، بسته بندي مناسب و بهداشتي مي تواند طول عمر کالا را افزايش دهد و در مورد برخي از کالاها نيز بسته بندي آنها مي تواند موجب تسهيل در مصرف آنها شود.

مزاياي بسته بندي

بسته بندي مناسب و اصولي يک کالا مي تواند مزاياي زيادي از نظر اجتماعي و بهداشتي داشته باشد و مصرف کننده را به سوي مصرف بهينه کالا راهنمايي کند.

اگر فرهنگ بسته بندی در ميان توليد کنندگان به گونه اي همه گير شود که تماي آنها خود را ملزم به ارايه کالاهاي بسته بندی شده بدانند و از طرفي مصرف کنندگان نيز اولويت را بر مصرف کالاهايي با بسته بندي برتر بگذارند، مطمئنا در درازمدت کل جامعه از حاکميت اين فرهنگ منتفع خواهند شد.

عمومي شدن فرهنگ بسته بندي باعث مي شود تا تمامي هر کالا در بسته مشخص، با نام و نشان کارخانه توليد کنند، قيمت براي مصرف کننده و تاريخ توليد و انقضا» قرار بگيرد که يکي از بزرگترين فواعد آن جذب واسطه ها و دلالها و در نهايت کاهش قيمتها است.

همچنين استفاده از کالاهاي بسته بندي شده موجب رشد فروشگاههاي جديد و حذف فروشگاههاي سنتي ميشود که نتيجه آن جلوگيري از توسعه واحدهاي تجاري در فضاهاي غيرتجاري است.

از ديگر مزاياي استفاده از بسته بندي تثبيت قيمتها و يکنواختي آن در تمامي جامعه است. همچنين عرضه کليه کالاي بسته بندي و استاندارد شدن آنها مي تواند موجب رشد تجارت الکترونيکي در سطح جامعه و خرده فورشي شود و بسياري از خريداران کالاي مورد نياز خود را از طريق سفارش اينترنتي يا تلفني انجام دهند و اين مساله موجب حذف بسياري از مسافرتهاي درون شهري شده و بسياري از مشکلات جامعه مانند ترافيک و روند صعودي مصرف بنزين را حل نمايد.

استفاده از بسته بندي براي توزيع کالاها موجب مي شود تا فاصله زماني ميان توليد تا توزيع تا مصرف کاهش پيدا کند و امکانات نظارت دقيق و هميشگي بر روي توليد مهيا شود.

استفاده از بسته بندي هاي استاندارد و صحيح کالا موجب جلوگيري از ورود کالاهاي غيراستاندارد و غيربهداشتي و مضر مي شود و علاوه بر آن مي توان با نظارت بر مراکز توزيع، ميزان عرضه را نيز کنترل کرد.

همانگونه که در بالا ذکر شد، فرهنگ شدن بسته بندي چشم نواز و استاندارد در نهايت باعث نفع هم توليد کننده و هم مصرف کننده مي شود، استفاده از قالبي بنام بسته بندي شايد در کوتاه مدت باعث سختي کار توليد کننده شود اما قطعا در درازمدت خود واقف به مزاياي آن شده و به دنبال راهها و شيوه هاي جديد رقم و اقلام به نوع آوري در اين زمينه خواهد کرد.

همه چیز درباره بسته بندی